موسسه مکنزی یکی از موسسات معتبر اقتصادی جهانی در گزارشی با عنوان «ایران، فرصت یک تریلیون دلاری» که در ژوئن 2016 منتشر کرد، به بررسی ابعاد و توانمندی های اقتصادی ایران اشاره کرده است. در این گزارش که به همت حنظله سلیمانی و جواد عرب یارمحمدی به فارسی ترجمه شده است، شاخصه ها و توانمندی های اقتصادی ایران و نقاط قوت و ضعف آن پرداخته است. بخش هایی از این گزارش اشاره به فرصت های موجود در اقتصاد ایران دارد که می تواند ایران را به یکی از غول های تجاری و اقتصادی دنیا تا سال 2035 بدل کند. با توجه به اهمیت شهرنشینی و ضریب نفوذ جامعه شهری، بخشی از این گزارش را در خصوص شاخصه شهرنشینی بررسی می کنیم


«نرخ بالای شهرنشینی: تولید ناخالص داخلی تهران بیشتر از ریودوژانیرو است»

ایران دارای 8 کشور با جمعیت بالای یک میلیون نفر است که بزرگترین آن ها دارای جمعیت بیش از 8 میلیون نفر جمعیت دارد. ایران با نسبت سه چهارم جمعیت شهر نشین، دارای درجه شهرنشینی بیش از دوبرابر هند است. این کشور همچنین از این لحاظ بالاتر از کشورهای متعدد اروپایی از جمله ایتالیا، پرتغال، اتریش و ایرلند قرار دارد. این کشور همچنین بسیار بالاتر از چین با سطح شهرنشینی 56 درصد است.

 



تولید ناخالص داخلی تهران از لحاظ برابری قدرت خرید، بیشتر از ریودوژانیرو، ملبورن، برلین، هامبورگ و رم است. همچنین تهران گسترده ترین سیستم مترو در خاورمیانه را دارد که دارای کمترین قیمت را در دنیا دارد. بر اساس تحقیقات موسسه مکنزی، ضریب شهرنشینی یک دارایی برای ایران محسوب می شود چرا که تمرکز جمعیتی عواید بهره وری را از طریق صرفه جویی در مقیاس، تخصصی کردن نیروی کار، سرریز دانش و تجارت ایجاد می کند. همچنین تراکم شهرنشینی می تواند محرک عواید بهره وری غیرخطی باشد. چرا که موجب ایجاد فرصت هایی برای تعاملات بیشتر تجاری و اقتصادی گردد.

زیرساخت های شهری و صنعتی ایران از قبیل حمل و نقل بین شهری، با وجود گستردگی آن، نیاز به روزآمدسازی و بهبود کیفیت دارد.

در ادامه، این گزارش به بررسی برخی شاخصه های شهری ایران و مقایسه آن ها با شاخص های جهانی و رتبه بندی های ایران در این زمینه کرده است.

آن چه که در این گزارش می تواند مورد توجه قرار گیرد عدم توجه به بافت و ساختار سنتی ایران و گستردگی کشور باشد. ایران با دارا بود ن بیش از یک میلیون و سیصد هزار کیلومتر مربع وسعت و با قرار گرفتن در مرکز دروازه های شرقی و غربی جهان به عنوان یک قطب و مرکز چرخش دارای اهمیت بسیار بالا است. موقعیت های ژئوپولیتیک، ژئو استراتژیک و ژئواکونومیک ایران یه گونه ای است که با توجه به گستردگی سرزمین با توسعه روستاهای ایران، علاوه بر توسعه سطح زیر کشت کشور توسعه یافته و در مقابل می تواند منجبر به بهره وری اقتصادی کشور شود. همچنین تراکم بسیار بالای جمعیت در برخ از شهرهای بزرگ ایران همچون تهران، منجر به اتلاف برخی منابع عمچون زمان و انرژی ها در این شهرها می شود و با کاستن از تراکم جمعیتی این شهرها و تزریق این جمعیت در شهرها و روستاهای کشور می توان به فعال سازی پتانسیل های نهفته بخش های عمده تری از این سرزمین پرداخت.

علاوه بر این نکته، توسعه شهرهای کوچک در مناطق مختلف ایران می توان به تقسیم متوازن تراکم جمعیتی و همچنین خدمات در کشور بپردازد. در این صورت علاوه بر توسعه شهرنشینی و ایجاد فرصت های بزرگ اقتصادی و اجتماعی، فرصت های سنتی ایران نیز حفظ شده و موجب می شود ایران توان اقتصادی گسترده تری کسب نماید.

برای دست یافتن به چنین فرصتی لازم است ضمن تقویت زندگی روستایی و زیرساخت های روستایی همچون توسعه صنعت کشاورزی و صنایع پایین دستی حوزه کشاورزی، بنیان های فرهنگی و اجتماعی زندگی در روستا را تقویت و ارزش های جامعه سنتی ایران را نیز باز تعریف نمود. نمونه های موفق از حوزه های گردشگری روستایی در ایران بیانگر چشم انداز درخشان این صنعت در دنیای مدرن برای گردشگران داخلی و خارجی است. با تکیه بر این توان می توان ضمن توسعه صنایع کشور در حوزه های کشاورزی و اقتصاد روستایی، به بازسازی موقعیت صنایع دستی و هنرهای سنتی ایران در جهان پرشتاب امروز به سوی پیشرفت و توسعه ایران امید بست.